Thông thường, lòng trắng mắt có màu trắng hoặc hơi ngà. Nếu bạn nhận thấy lòng trắng mắt chuyển sang màu vàng, đừng vội cho rằng nguyên nhân chỉ là thiếu ngủ hay cơ thể mệt mỏi.
Mắt vàng không phải là một bệnh riêng biệt mà có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề sức khỏe, đặc biệt liên quan đến gan, đường mật hoặc quá trình phân hủy hồng cầu. Tuy nhiên, nếu chỉ xuất hiện một đốm vàng nhỏ trên bề mặt mắt, nguyên nhân có thể khác với tình trạng vàng mắt lan tỏa.
1. Mắt vàng là gì?
Mắt vàng là tình trạng phần lòng trắng của mắt chuyển từ màu trắng tự nhiên sang màu vàng. Trong y khoa, biểu hiện vàng mắt lan tỏa thường liên quan đến tình trạng tăng bilirubin trong máu, còn gọi là hoàng đản.
Bilirubin là sắc tố màu vàng được tạo ra khi cơ thể phân hủy các tế bào hồng cầu cũ. Bình thường, gan sẽ xử lý bilirubin và giúp cơ thể đào thải chất này qua đường mật.
Khi bilirubin được tạo ra quá nhiều, gan không xử lý hiệu quả hoặc đường mật bị tắc nghẽn, chất này có thể tích tụ trong máu và khiến lòng trắng mắt chuyển vàng.
Mắt vàng có thể xuất hiện cùng với:
- Da chuyển sang màu vàng.
- Nước tiểu sẫm màu hơn bình thường.
- Phân nhạt màu.
- Cảm giác mệt mỏi, chán ăn hoặc buồn nôn.
- Ngứa da hoặc đau bụng.
Không phải ai bị vàng mắt cũng có đầy đủ những triệu chứng trên. Vì vậy, nếu người lớn mới nhận thấy lòng trắng mắt vàng lan tỏa, bạn nên được cơ sở y tế đánh giá sớm, ngay cả khi chưa cảm thấy đau hay mệt mỏi.

2. Mắt vàng là dấu hiệu của bệnh gì?
Có nhiều nguyên nhân khiến lòng trắng mắt chuyển vàng. Trong đó, những nhóm nguyên nhân quan trọng nhất liên quan đến gan, đường mật và máu.
2.1. Các bệnh lý về gan
Gan đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa và đào thải bilirubin. Khi chức năng gan bị ảnh hưởng, bilirubin có thể tích tụ trong máu và gây vàng mắt.
Một số bệnh lý có thể liên quan gồm:
- Viêm gan: Có thể do virus, rượu bia, thuốc hoặc các nguyên nhân khác.
- Xơ gan: Tổn thương gan kéo dài có thể làm suy giảm chức năng gan.
- Tổn thương gan do thuốc hoặc độc chất: Một số loại thuốc, thảo dược và thực phẩm bổ sung có thể ảnh hưởng đến gan.
- Các bệnh gan khác: Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm để tìm nguyên nhân.
Người bệnh có thể gặp thêm các biểu hiện như mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, khó chịu vùng bụng trên bên phải hoặc ngứa da.
Tuy nhiên, không thể xác định bệnh gan chỉ dựa vào màu sắc của mắt. Người bệnh cần được khám và thực hiện các xét nghiệm phù hợp.
2.2. Sỏi mật hoặc tắc nghẽn đường mật
Mật giúp cơ thể tiêu hóa chất béo và đào thải bilirubin. Khi đường mật bị tắc nghẽn, bilirubin có thể tích tụ trong máu và gây vàng mắt.
Một số nguyên nhân có thể bao gồm sỏi đường mật, hẹp đường mật, viêm đường mật hoặc những bệnh lý khác ở vùng gan, mật và tụy.
Các dấu hiệu cần chú ý gồm:
- Lòng trắng mắt và da chuyển vàng.
- Nước tiểu sẫm màu.
- Phân nhạt màu bất thường.
- Ngứa da.
- Đau bụng, đặc biệt ở vùng bụng trên bên phải.
Nếu vàng mắt đi kèm sốt, rét run và đau bụng, hãy đến cơ sở y tế cấp cứu. Đây có thể là biểu hiện của tình trạng tắc nghẽn hoặc nhiễm trùng đường mật cần được xử trí kịp thời.
2.3. Các bệnh lý về máu
Hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy trong cơ thể. Khi hồng cầu bị phá hủy nhanh hơn bình thường, lượng bilirubin được tạo ra có thể tăng cao.
Tình trạng này được gọi là tan máu hoặc tán huyết và có thể dẫn đến vàng mắt.
Một số dấu hiệu có thể xuất hiện đồng thời gồm:
- Mệt mỏi, suy nhược.
- Da nhợt nhạt.
- Tim đập nhanh.
- Khó thở khi hoạt động.
- Nước tiểu sẫm màu.
Nếu xuất hiện vàng mắt cùng với khó thở, choáng, ngất hoặc yếu lả, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
2.4. Tác dụng phụ của thuốc và thực phẩm bổ sung
Một số thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung có thể gây tổn thương gan hoặc ảnh hưởng đến quá trình bài tiết mật.
Nếu nhận thấy mắt chuyển vàng sau khi bắt đầu sử dụng một sản phẩm mới, bạn nên ghi lại tên sản phẩm, liều lượng và thời điểm bắt đầu dùng để thông báo với bác sĩ.
Không tự ý dùng thuốc giải độc gan hoặc các sản phẩm truyền miệng để xử lý tình trạng vàng mắt. Cũng không tự ngừng thuốc điều trị bệnh nền khi chưa được hướng dẫn, trừ trường hợp nghi ngờ quá liều cần cấp cứu và làm theo chỉ dẫn của nhân viên y tế.
2.5. Rối loạn chuyển hóa bilirubin
Một số người có tình trạng di truyền khiến nồng độ bilirubin tăng nhẹ và dao động, chẳng hạn hội chứng Gilbert.
Vàng mắt trong những trường hợp này có thể rõ hơn khi cơ thể mất nước, nhịn ăn, căng thẳng hoặc đang mắc bệnh cấp tính.
Dù vậy, nếu chưa được chẩn đoán trước đó, bạn không nên tự cho rằng mắt vàng là do hội chứng Gilbert. Bác sĩ cần loại trừ những nguyên nhân khác trước khi đưa ra kết luận.
2.6. Vàng mắt ở trẻ sơ sinh
Vàng da, vàng mắt có thể gặp ở trẻ sơ sinh do bilirubin tăng trong những ngày đầu sau sinh. Tuy nhiên, tình trạng này cần được đánh giá dựa trên tuổi của trẻ, thời điểm xuất hiện vàng da, mức bilirubin và các yếu tố nguy cơ.
Nếu trẻ vàng da hoặc vàng mắt trong 24 giờ đầu sau sinh, bú kém, lừ đừ, khó đánh thức, sốt hoặc vàng tăng nhanh, cần đưa trẻ đi khám khẩn cấp.
Không tự điều trị cho trẻ bằng cách phơi nắng hoặc sử dụng mẹo dân gian thay cho hướng dẫn y tế.

3. Phân biệt lòng trắng mắt vàng và đốm vàng trên mắt
Không phải mọi trường hợp nhìn thấy màu vàng ở mắt đều có cùng nguyên nhân. Việc phân biệt biểu hiện vàng lan tỏa với đốm vàng khu trú rất quan trọng.
Lòng trắng mắt vàng lan tỏa
Nếu phần lớn lòng trắng của cả hai mắt chuyển sang màu vàng, đặc biệt khi kèm vàng da, nước tiểu sẫm hoặc phân nhạt màu, cần nghĩ đến khả năng tăng bilirubin và đi khám sớm.
Đây không phải là tình trạng nên tự điều trị bằng thuốc nhỏ mắt thông thường.
Xuất hiện một đốm vàng nhỏ trên lòng trắng
Một đốm vàng hoặc vàng trắng nhỏ, hơi gồ trên bề mặt mắt có thể là mộng mỡ mắt (pinguecula). Đây là tổn thương ở kết mạc, thường xuất hiện ở vùng gần rìa giác mạc và có thể liên quan đến quá trình lão hóa, tiếp xúc với tia cực tím hoặc các yếu tố môi trường.
Mộng mỡ có thể gây cảm giác cộm, khô hoặc kích ứng nhưng khác với vàng mắt lan tỏa do bilirubin.
Nếu đốm vàng mới xuất hiện, lớn dần, đỏ, đau hoặc ảnh hưởng đến thị lực, bạn nên khám chuyên khoa mắt để xác định chính xác nguyên nhân.
Da vàng nhưng lòng trắng mắt không vàng
Một số thực phẩm giàu beta-carotene như cà rốt, bí đỏ có thể khiến da ngả vàng cam khi tiêu thụ quá nhiều, nhưng thường không làm lòng trắng mắt chuyển vàng.
Vì vậy, không nên chỉ dựa vào màu da để tự kết luận rằng mình bị vàng da do bệnh gan hoặc ngược lại.
4. Mắt vàng có nguy hiểm không?
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra tình trạng này.
Nếu vàng mắt do bệnh gan, tắc nghẽn đường mật hoặc tan máu, người bệnh có thể cần được điều trị để tránh biến chứng. Một số nguyên nhân nghiêm trọng có thể tiến triển ngay cả khi ban đầu chưa gây đau rõ rệt.
Trong khi đó, một đốm vàng khu trú do mộng mỡ thường lành tính và không đồng nghĩa với bệnh gan.
Điều quan trọng là không tự đánh giá mức độ nguy hiểm chỉ bằng màu vàng đậm hay nhạt. Nếu lòng trắng mắt mới chuyển vàng lan tỏa, hãy liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá sớm.

5. Khi nào mắt vàng cần đi khám ngay?
Bạn nên chú ý đến thời điểm xuất hiện, mức độ thay đổi màu sắc và các triệu chứng đi kèm.
Cần được khám y tế sớm
Hãy đi khám sớm nếu bạn nhận thấy:
- Lòng trắng mắt mới chuyển vàng, đặc biệt ở cả hai mắt.
- Mắt vàng kèm da vàng hoặc nước tiểu sẫm màu.
- Phân nhạt màu bất thường hoặc ngứa da kéo dài.
- Mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn hoặc đau bụng.
- Mắt vàng xuất hiện sau khi sử dụng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung mới.
Cần cấp cứu ngay
Không trì hoãn việc tìm kiếm trợ giúp y tế nếu vàng mắt đi kèm:
- Lú lẫn, ngủ gà hoặc khó đánh thức.
- Sốt, rét run và đau bụng dữ dội.
- Nôn liên tục, không thể ăn uống.
- Khó thở, choáng, ngất hoặc yếu lả.
- Chảy máu bất thường hoặc nôn ra máu.
Đối với trẻ sơ sinh, vàng mắt xuất hiện trong 24 giờ đầu, bú kém, lừ đừ hoặc vàng tăng nhanh cũng cần được đánh giá khẩn cấp.
Nếu chỉ có đốm vàng khu trú kèm đau mắt, đỏ mắt, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ, hãy khám chuyên khoa mắt.
6. Bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân mắt vàng như thế nào?
Để tìm nguyên nhân, bác sĩ sẽ hỏi về thời điểm khởi phát, các triệu chứng đi kèm, tiền sử bệnh lý, thuốc đang sử dụng và những yếu tố nguy cơ liên quan.
Tùy từng trường hợp, các phương pháp kiểm tra có thể gồm:
- Xét nghiệm máu: Định lượng bilirubin, đánh giá men gan và những chỉ số liên quan.
- Xét nghiệm công thức máu: Giúp phát hiện thiếu máu hoặc định hướng tình trạng tan máu.
- Siêu âm bụng: Có thể được chỉ định khi nghi ngờ bệnh lý gan, túi mật hoặc đường mật.
- Các xét nghiệm hình ảnh chuyên sâu: Chỉ thực hiện khi cần thiết để tìm nguyên nhân cụ thể.
- Khám chuyên khoa mắt: Giúp đánh giá những đốm vàng khu trú hoặc các tổn thương ở bề mặt mắt.
Không phải ai bị vàng mắt cũng cần thực hiện tất cả các xét nghiệm trên. Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phù hợp dựa trên kết quả thăm khám.
7. Cách chăm sóc mắt và bảo vệ sức khỏe
Mặc dù không có bài tập mắt hay thuốc nhỏ mắt nào có thể điều trị mọi nguyên nhân gây vàng mắt, bạn vẫn nên duy trì những thói quen tốt để bảo vệ sức khỏe tổng thể và đôi mắt.
Duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh
- Ăn uống cân bằng, đa dạng thực phẩm.
- Uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể.
- Hạn chế rượu bia để giảm nguy cơ tổn thương gan.
- Không tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung không rõ nguồn gốc.
- Khám sức khỏe định kỳ và thực hiện các xét nghiệm theo chỉ định.
Bảo vệ mắt trước ánh nắng và môi trường
- Sử dụng kính chống tia UV phù hợp khi hoạt động ngoài trời.
- Đeo kính bảo hộ khi làm việc trong môi trường có bụi hoặc nguy cơ dị vật.
- Nghỉ giải lao hợp lý khi sử dụng máy tính và điện thoại trong thời gian dài.
- Không dụi mắt mạnh khi có cảm giác cộm hoặc kích ứng.
Nếu lòng trắng mắt đã chuyển vàng, những biện pháp chăm sóc trên không thay thế cho việc tìm nguyên nhân và điều trị y tế.

8. Câu hỏi thường gặp về tình trạng mắt vàng
Mắt vàng có phải lúc nào cũng do bệnh gan không?
Không. Vàng mắt lan tỏa có thể liên quan đến bệnh gan, tắc nghẽn đường mật, tan máu, thuốc hoặc rối loạn chuyển hóa bilirubin. Một đốm vàng khu trú có thể xuất phát từ tổn thương bề mặt mắt. Cần thăm khám để phân biệt.
Thiếu ngủ có làm lòng trắng mắt chuyển vàng không?
Thiếu ngủ thường gây mỏi mắt, khô mắt hoặc khiến mắt trông mệt mỏi, nhưng không phải là nguyên nhân điển hình gây vàng lan tỏa ở lòng trắng mắt. Nếu mắt mới chuyển vàng, không nên chỉ nghỉ ngơi rồi chờ tự hết.
Mắt vàng có tự khỏi không?
Điều này phụ thuộc vào nguyên nhân. Một số tình trạng có thể dao động theo thời gian, nhưng các bệnh lý gan mật hoặc máu có thể cần điều trị. Người lớn mới bị vàng mắt không nên tự chờ khỏi mà cần được đánh giá y tế.
Mắt có đốm vàng có cần đeo kính không?
Không phải mọi đốm vàng trên mắt đều liên quan đến tật khúc xạ. Việc đeo kính cận, viễn hoặc loạn thị không điều trị được mộng mỡ hay vàng mắt do bilirubin. Nếu có đốm vàng mới xuất hiện hoặc triệu chứng bất thường, nên khám để xác định nguyên nhân trước.
9. Kết luận
Mắt vàng là dấu hiệu không nên chủ quan, đặc biệt khi lòng trắng của cả hai mắt chuyển vàng hoặc đi kèm da vàng, nước tiểu sẫm màu, đau bụng và mệt mỏi. Tình trạng này có thể liên quan đến gan, đường mật, máu hoặc các nguyên nhân khác cần được đánh giá y tế.
Nếu chỉ xuất hiện một đốm vàng nhỏ trên bề mặt mắt, nguyên nhân có thể khác và cần được phân biệt bằng khám chuyên khoa mắt.
Kính Mắt COYA khuyến khích bạn chủ động chăm sóc thị lực, sử dụng kính phù hợp và đi khám khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường. Hãy nhớ rằng kính mắt giúp hỗ trợ thị lực và bảo vệ mắt trong những trường hợp phù hợp, nhưng không thay thế việc chẩn đoán và điều trị bệnh lý toàn thân.
Kính Mắt COYA – Hệ Thống Kính Mắt Thời Trang
